Programma ­ toelichting Andriessen ­ Festival

Middagprogramma

• Deel 2 – 14:00-14:40 uur – Musis Balkonzaal
Katharina Gross, solo cello

Erika Vega - Rarámuri

De Tarahumara (zelf ‘Rarámuri’ genoemd) is een groep inheemse volken in de staat Chihuahua in Mexico, beroemd om het hardlopen over lange afstanden. Rarámuri betekent “zij die snel rennen”. Het perspectief van het stuk van Erika Vega is een non-stop verhaal van duurlopen. Een continue puls tekent het gehele stuk. Middels contrast in klankkleur, texturen en strijktechnieken ontstaan meerdere lagen die spelen met het perspectief van de toeschouwer. 

Cecilia Arditto Delsoglio - Inside 

In Inside, een solowerk voor cello van Cecilia Arditto Delsoglio, wordt de cello op een persoonlijke manier herontdekt. Organologie (de akoestische studie van hoe muziekinstrumenten geluid voortbrengen) gaat hand in hand met de creatieve verkenning van klankmogelijkheden en speeltechnieken. De uitgebreide technieken richten zich op de manier waarop nieuwe klankkleuren de beleving van muziek veranderen, waardoor ze uitgroeien tot uitgebreide luistertechnieken. 

 Kate Moore - Suite voor cello solo 

Tijdens de Suite voor cello solo van de Australisch-Nederlandse componiste Kate Moore komen alle facetten van de menselijke emotie tot uitdrukking. Paul Janssen schrijft in het Luister Magazin (cellomondo #4-Inside, CD van de week): "Zij weet een ontroerende aardse oerlyriek te koppelen aan pure instrumentale poëzie terwijl ondertussen de wereld van de cellosuites van Bach niet ver weg lijkt. Broze melodieën, soms gecombineerd met een plukkende begeleiding en tastende akkoordbrekingen vormen twintig minuten lang een droomwereld waarin het betoverend goed toeven is. Dit alles uiteraard mede dankzij het geconcentreerde en liefdevolle spel van Katharina Gross.“ 

Gerhard Stäbler - Georg Büchner

Georg Büchner verwerkte zijn gedachten over maatschappelijke ontwikkelingen en de strijd tegen onderdrukking in zijn toneelstuk "Dantons Tod". Gerhard Stäbler verwerkt in zijn Capricci I–V voor cello solo tekstfragmenten uit Büchners drama en verwijst naar de huidige bedreiging van vrijheid en humanisme door het transhumanisme. Maar: net als in Büchners tijd zal er ook nu een "morgen" komen waarop de mens in plaats van een "human resource" weer als mens zal worden gerespecteerd.

• Deel 3 – 15:00-16:15 uur – Musis Parkzaal
Dawn Hardwick, piano & John Psathas, compositie & video

John Psathas - Voices at the End

Voices at the End verkent een nieuw live-format door de emotie en opwinding van virtuoze muzikale uitvoeringen te combineren met een filmische soundtrack, en adembenemende filmbeelden en geprojecteerde tekst. De voorstelling bestaat uit twee audiovisuele werken;

• Second-Hand Time (25 min.) – geïnspireerd door en met de woorden van Adam Curtis, Henry A. Giroux, Brad Evans, Svetlana Alexievich en Noam Chomsky.
• Voices at the End (40 min.) – geïnspireerd door de film Planetary en door milieuactiviste Joanna Macy

Voices at the End is een urgent commentaar op de problemen waarmee de wereld wordt geconfronteerd, waarin het pianovirtuositeit van Dawn Hardwick wordt gecombineerd met de woorden van Henry Giroux en Brad Evans, de muziek van John Psathas, Moxina en Name UL, en het werk van filmkunstenaar Kenyon Shankie. Deze elementen zijn nauwkeurig gesynchroniseerd en vlechten zich samen om ongemak op te wekken, aandacht te trekken en hoop uit te stralen. Het is zowel een wakker schudden als een wanhopige roep om solidariteit voor een krachtige en gezamenlijke reactie op onze situatie.

• Deel 4 – 16:30-17:40 uur – Musis Balkonzaal 
Luna Quartet  met Vincent van Amsterdam, accordeon

Christiaan Richter - ‘Afbuig’-trilogie

Richter's 'Afbuig'-trilogie bestaat uit drie verschillende werken die speciaal zijn geschreven voor accordeonist Vincent van Amsterdam en het Luna Quartet.

Het virtuoze Afbuigingsjuk (2019) voor accordeon solo is vernoemd naar een onderdeel uit een oude CRT-televisie – het zogenaamde "deflection yoke" – dat de bundel stralen die het elektronenkanon achterin de tv produceert over het scherm verspreidt. Als dit onderdeel niet meer werkt dan blijft er alleen één heldere witte punt in het midden van het scherm over. Bij het schrijven van het stuk associeerde Richter een sterke visuele herinnering hieraan met het intense en uiterst gefocuste spel van saxofonist John Coltrane in zijn late periode, als één geconcentreerde straal energie. Een verdere leidraad voor het stuk vormt het contrapunt in cantates van Bach, en dan met name het naast en boven elkaar bestaan van lagen die zich op verschillende snelheden bewegen.

Vanuit ideeën in dit stuk onstonden vervolgens twee verschillende nieuwe werken voor accordeon en strijkkwartet. Alleerst wordt de lijn vervolgd, en gereflecteerd, in Afspiegelbreuk (2023), dat zich als het ware afspiegelt aan de slotepisode of apotheose van Afbuigingsjuk. Zoals in een prisma een lichtstraal wordt afgebogen, en er door de breking van het licht een spectrum aan kleurverschillen kan worden waargenomen, zo belicht Afspiegelbreuk de subtiele gradaties in spanning en kleur in een scala van harmonieën.

In Aftaktiel (2025) wordt dit gegeven gecombineerd met andere principes uit Afbuigingsjuk, zoals de eerder genoemde meerlagigheid, maar ook vormen van wendbaarheid en fysicaliteit. Zo worden in dit stuk met verdere afbuigingen, combinaties, en wisselwerkingen als het ware aftakkingen en aftastingen (vandaar "taktiel") gevormd vanuit de eerdere stukken.

Avondprogramma

 Yeji Kim - The Shoe Shop Man

The Shoe Shop Man is geïnspireerd op de dagelijkse routine van mijn grootvader in het Korea van de jaren zeventig, een schoenmaker en een toegewijd christen. Het stuk volgt een opeenvolging van gebaren die verband houden met gebed, verplaatsingen tussen verschillende ruimtes en werk. Het stuk ontvouwt zich van 's ochtends tot 's middags, alsof deze scènes worden waargenomen via een soort sonische film. Levenssituaties worden gereconstrueerd door middel van diverse sonische landschappen, afgeleid van de computeranalyse en transformatie van gebaren, machines en alledaagse contexten. De meeste parameters zijn ontworpen om een onderliggende autobiografische dimensie te onthullen, waarbij elk geluidselement een spoor van het dagelijks leven draagt.

Tadeusz Wielecki -  Rhetorical Music

In dit stuk vertelt de sopraan een specifiek verhaal op zo’n manier dat ze slechts een gedachte begint te verwoorden, maar de kern ervan doorgeeft aan het orkest. Het is deze puur instrumentale muziek (in twee passages verrijkt met een zangpartij als extra instrument) die de feitelijke boodschap vormt waarop de woorden van de sopraan zinspelen, en het is de woordeloze muziek die de meest essentiële inhoud ‘onthult’, die wellicht niet in woorden te vatten is.

Liederen zonder woorden zijn natuurlijk niets nieuws in de muziekgeschiedenis, maar Rhetorical Music gaat niet over de poëtische metafoor van wat er wordt gezegd; het gaat eerder om specifieke betekenissen die door de woorden van de solist worden opgeroepen en in de muziek worden geïntroduceerd, die op die niet voor de hand liggende, raadselachtige manier met betekenis doordrongen raakt.

Louis Andriessen (arr. Janco Verduin) - De Staat

Ik heb De Staat geschreven als bijdrage aan het debat over de relatie tussen muziek en politiek. Veel componisten beschouwen het componeren als iets dat op de een of andere manier boven maatschappelijke beïnvloeding staat. Ik betwist dat. Hoe je je muzikale materiaal rangschikt, de technieken die je gebruikt en de instrumenten waarvoor je schrijft, worden grotendeels bepaald door je eigen sociale omstandigheden en luisterervaring, en de beschikbaarheid van financiële steun. Ik ben het er echter wel mee eens dat abstract muzikaal materiaal – toonhoogte, duur en ritme – buiten sociale conditionering valt: het is in de natuur te vinden. Maar op het moment dat het muzikale materiaal wordt geordend, wordt het cultuur en daarmee een sociale entiteit.

Ik heb passages uit Plato gebruikt om deze punten te illustreren. Zijn tekst is politiek controversieel, zo niet ronduit negatief: iedereen ziet de absurditeit in van Plato’s bewering dat de mixolydische toonladder verboden zou moeten worden omdat deze een schadelijke invloed zou hebben op de karakterontwikkeling.

Mijn tweede reden om De Staat te schrijven is een directe tegenspraak van de eerste: ik betreur het feit dat Plato ongelijk had. Was het maar waar dat muzikale vernieuwing de wetten van de staat zou kunnen veranderen!

Louis Andriessen, 1994 Bron: Boosey & Hawkes, 2026.